Vào lúc 12:50 trưa (giờ địa phương) ngày 23 tháng 3 năm 2025, một trận động đất có độ lớn khoảng 7,7 đã làm đứt gãy một đoạn dài khoảng 200 km của đứt gãy Sagaing ở Myanmar. Vết đứt gãy bắt đầu ngay phía tây thành phố Mandalay, thành phố đông dân thứ hai của Myanmar. Có khả năng khoảng 5 mét trượt đã xảy ra dọc theo đứt gãy này trong khoảng 90 giây. Mười một phút sau đó, một dư chấn có độ lớn 6,4 đã xảy ra. Kể từ đó, nhiều dư chấn khác cũng đã được ghi nhận, nhưng tất cả đều nhỏ hơn độ lớn 5.
(Lưu ý rằng Burma là một tên gọi khác của Myanmar; chúng tôi sử dụng tên gọi Myanmar để xác định quốc gia này, nhưng cũng nhận thức được những vấn đề phức tạp liên quan.)
Mặc dù chúng tôi muốn phân tích những tác động tiềm tàng của trận động đất, nhưng trước tiên, chúng ta nên có một cái nhìn tổng quan về khu vực này. Dưới đây là bản đồ về thế giới địa chấn phức tạp của Myanmar.
Nằm giữa Ấn Độ và Đông Nam Á, toàn bộ khu vực này là một vùng va chạm kiến tạo quan trọng. Đứt gãy bị nứt gãy hôm nay là Đứt gãy Sagaing, một đứt gãy trượt ngang lớn kéo dài từ bờ biển phía nam đến biên giới phía bắc của Myanmar, với tổng chiều dài gần 1.200 km. Khu vực này vô cùng phức tạp về mặt kiến tạo. Nói một cách đơn giản, Mảng Ấn Độ đang dịch chuyển về phía bắc khi va chạm với lục địa Á-Âu. Dọc theo rìa phía đông của nó, mảng này kéo theo một mảnh vỏ và lớp phủ mỏng, gây ra các chuyển động trượt ngang trên Đứt gãy Sagaing. (Một độc giả đã chỉ ra rằng mảnh vỏ này được gọi là Mảng Burma).
Đứt gãy Sagaing từ lâu đã được coi là một trong những đứt gãy trượt ngang nguy hiểm nhất trên Trái Đất, vì nó đi qua trực tiếp Yangon (thành phố lớn nhất), Nay Pyi Taw (thủ đô) và gần nhất là Mandalay (thành phố lớn thứ hai).
Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của Đứt gãy Sagaing là đường đứt gãy đơn giản và thẳng. Trong khi một số đứt gãy trượt ngang khác, chẳng hạn như Đứt gãy Sumatra ở phía nam, bị phân đoạn nhiều (chia thành các đứt gãy nhỏ hơn, liên kết lỏng lẻo), thì vết đứt gãy của Đứt gãy Sagaing chỉ có rất ít bước nhảy hoặc sự phức tạp. Các nhà địa chất tin rằng những đứt gãy đơn giản như thế này có thể gây ra những trận động đất đặc biệt lớn, vì các vết nứt không gặp phải những đoạn gãy lớn hoặc khúc quanh có thể ngăn chúng phát triển với quy mô lớn.
Tại thời điểm báo cáo này, hệ thống ước tính tác động PAGER cho thấy khoảng 800.000 người đã trải qua rung chấn cấp độ IX (dữ dội), và thêm 4 triệu người khác chịu rung chấn cấp độ VIII (rất mạnh). Để tham khảo, thang đo cường độ MMI có mức tối đa là X, nhưng mức này hiếm khi được sử dụng. Biểu đồ sau mô tả các tác động của các mức rung chấn khác nhau. Lưu ý rằng rung chấn cấp VIII có thể gây thiệt hại đáng kể cho các công trình xây dựng kém chất lượng, trong khi rung chấn cấp IX có thể gây thiệt hại ngay cả với các cấu trúc được thiết kế chống động đất. Rất ít công trình hiện đại ở Myanmar được thiết kế để chịu động đất, và nhiều tòa nhà cũ vẫn đóng vai trò quan trọng trong đời sống hàng ngày của khu vực này.
Myanmar hiện đang chìm trong xung đột vũ trang sau cuộc đảo chính quân sự năm 2021, và rất khó để dự đoán tác động của tình trạng bất ổn này đối với công tác ứng phó thảm họa. Vì vậy, nhiều báo cáo ban đầu không đến từ Myanmar mà từ Thái Lan láng giềng, nơi hàng trăm người cho biết họ cảm nhận được rung chấn. Tại Bangkok, cách điểm nứt gãy phía nam khoảng 900 km, rung chấn cấp độ IV đã khiến một tòa nhà cao tầng đang xây dựng bất ngờ sụp đổ; khoảng 50 người được cho là có mặt bên trong. Thiệt hại tại Thái Lan đã đủ nghiêm trọng, nhưng gần như chắc chắn rằng tổn thất tại Myanmar còn lan rộng hơn rất nhiều. Hai hình ảnh sau đây cho thấy thiệt hại đối với cả các công trình xây dựng và cơ sở hạ tầng ở Myanmar. Bạn có thể tìm thấy những hình ảnh này và các tư liệu khác được tổng hợp bởi Trung tâm Địa chấn học Euro-Địa Trung Hải (EMSC).
Trong thời gian chờ đợi, chúng ta cũng có thể kỳ vọng sẽ thấy các dư chấn xảy ra. Kể từ sau dư chấn M6.4, các trận động đất tiếp theo được báo cáo vẫn khá nhỏ — dưới M5. Tuy nhiên, các dư chấn lớn hơn trong khoảng M5-6 có khả năng sẽ xảy ra theo thời gian. Thông thường, tần suất dư chấn giảm theo tỷ lệ 1/thời gian, nghĩa là sau mười ngày kể từ trận động đất, tần suất dư chấn sẽ giảm xuống còn 10% so với ngày đầu tiên. Tuy nhiên, dư chấn cũng diễn ra không đều, và khả năng kích hoạt một trận động đất lớn khác sẽ vẫn ở mức cao trong nhiều năm tới.
Lưu ý cuối cùng
Vào năm 2016, Kyle đã tham gia một đợt đào tạo và khai quật địa chấn cổ dọc theo Đứt gãy Sagaing tại khu vực xảy ra trận động đất hôm nay. Mặc dù địa chất nơi đây rất thú vị, nhưng sự tương tác khoa học còn ấn tượng hơn. Cam kết mạnh mẽ của các nhà khoa học địa chấn Myanmar đối với lĩnh vực này, cũng như sự quan tâm sâu sắc và năng lực xuất sắc của các sinh viên trẻ, đều rất rõ ràng. Dù đất nước họ đang trải qua nhiều biến động, tinh thần tìm tòi khoa học và quyết tâm thúc đẩy khả năng chống chịu động đất vẫn vô cùng mạnh mẽ. Chúng tôi muốn giới thiệu đến độc giả Ủy ban Động đất Myanmar (Myanmar Earthquake Committee), tổ chức đã dành nhiều thập kỷ để tổ chức, tài trợ và thực hiện nghiên cứu động đất tại Myanmar trong bối cảnh nhiều thay đổi. Chúng tôi xin gửi lời chia buồn sâu sắc đến người dân Myanmar và các khu vực bị ảnh hưởng khác.
Nguồn bài viết: Earthquake Insights © 2025 Kyle Bradley and Judith Hubbard
https://earthquakeinsights.substack.com/p/catastrophic-m77-earthquake-caused?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét