“Chúng ta có thể giản dị hoá phần nào những gì phiền phức rườm rà, nhưng không nên để cho mất ý nghĩa của cái Tết cổ truyền” đây là câu kết của cụ Vương Hồng Sển trong bài viết dài 8 trang trong số Đặc Khảo Về Phong Tục Tết Việt Nam Và Các Lân Bang tập san Sử Địa xuân Đinh Mùi 1967, cụ Sển nhắc lại những nét riêng của Tết miền Nam vùng đất của những người vất vả bỏ công khai hoang lập nghiệp và sự thay đổi của đô thị phát triển. Đọc chuyện xưa tích cũ cách nay 58 năm mà cứ ngỡ ông đang viết chuyện thời sự tết 2024. Xin trích đôi dòng để khép lại những ngày Tết chớp mắt đã qua rồi!
CẢM TƯỞNG VỀ TẾT TRONG NAM-VƯƠNG HỒNG SỂN
Tuy cùng một gốc nhưng nước Việt ta, Bắc Nam Trung vẫn thưởng Tết không đâu giống với đâu: Tết trong Nam mộc mạc sơ sài, không như Tết miền Trung và ngoài Bắc, trước đây giữ nhiều lễ phép và kiêng cữ.
Xưa kia ngày Tết là ngày tưởng niệm vong linh ông bà, con cháu thừa dịp ấp qui tụ về nhà chung để giáp một năm thấy mặt mừng nhau khoẻ mạnh, nay đà đổi khác thừa dịp Tết người lớn tha hồ đi nghỉ mát…
Ngày nay miền Nam càng tiến hoá bao nhiêu càng đi xa dần và lãng quên những phong tục cũ. Độ nào phải chờ Tết đến mới có dịp cho trẻ con thấy đồng xu đỏ au và bạc cắc phong gói trong tờ giấy làm gói “lì xì” tân niên. Được vài ba gói trẻ đã mừng húm nhờ vậy mà con nít chóng lớn và người lớn thấy vậy cũng phấn khởi thấy đời thêm vui. Ngày nay đổi đời, trẻ con đi học đã có bạc ngàn bỏ túi, và thử cho trẻ một tờ giấy bạc năm trăm, chưa thấy nó mừng bằng lớp trước đây….
Nhắc lại một phong tục nhỏ trong Nam. Ba ngày Tết trong này ăn dồn thịt kho thịt lạp xường và vịt phơi khôi, nhiều ngày quá nên lợm giọng, vì thế qua ngày mồng bốn Tết có lệ “cúng tất”, Tết nhà Tết cửa- ngày ấy nấu bữa cơm cúng đất đai ông bà, lễ tất, đại để tục lệ cắt giấy dán cột cửa, tủ bàn,… và dâng lên bàn thờ Tổ tiên “nồi cháo cá ám”… Theo tôi đây là món thuốc vệ sanh trừ độc của ông bà lưu truyền lại, vì ba ngày tết ăn mỡ đã nhiều…
Chúng ta có thể giản dị hoá phần nào những gì phiền phức rườm rà, nhưng không nên để cho mất ý nghĩa của cái Tết cổ truyền của một xứ lấy việc nông tang làm gốc, chớ nên quá duy vật mảng ăn chơi vui sướng cho mình mà quên câu “mộc bổn thuỷ nguyên”, trước có ông bà sau mới có ta vậy. Theo tôi, ngày Tết nguyên đán phải được bảo tồn với bao nhiêu cổ tục của nó.
VƯƠNG HỒNG SỂN, 13 dec 1966
Hình ảnh do Ngọc Hân thiết kế.
