TRƯƠNG VĨNH KÝ: nhà văn hóa tiên phong, trí thức Việt tận tụy với dân tộc
Trước hết, nước Pháp có truyền thống trao huân chương cho bất kỳ ai có đóng góp tích cực về văn hóa, khoa học, giáo dục cho nhân loại, chứ không chỉ dành cho người phục vụ quyền lợi chính trị của Pháp. Trương Vĩnh Ký được tặng huân chương không phải vì “công lao với Pháp” mà vì giá trị tri thức trí tuệ của ông và tầm ảnh hưởng quốc tế trong lĩnh vực văn hóa – ngôn ngữ.
Trương Vĩnh Ký đã chứng minh lòng yêu nước qua hành động cụ thể: Năm 1881, Trương Vĩnh Ký gửi thư từ chối nhập quốc tịch Pháp cho Đại biểu Nam Kỳ Blancsubé, khẳng định "lòng yêu nước sống mạnh trong người An Nam" và phản đối việc từ bỏ cội nguồn. Chính thái độ đó cho thấy Trương Vĩnh Ký là người giữ trọn căn tính Việt, dù làm việc trong bối cảnh thuộc địa phức tạp. Khi làm thông ngôn cho Pháp năm 1860, ông bị chỉ trích vì "thiếu mẫn cán và tận tụy", thể hiện thái độ chống đối ngầm, dẫn đến bị sa thải.
Trương Vĩnh Ký không phải “tay sai”, mà Trương Vĩnh Ký là nhà văn hóa tiên phong, một trí thức bản xứ tận tụy với dân tộc. Đánh giá ông qua chiếc huân chương mà bỏ qua sự nghiệp đồ sộ vì văn hóa Việt Nam chính là cách nhìn thiển cận, xúc phạm trí tuệ và tấm lòng của một học giả kiệt xuất.
Trương Vĩnh Ký không hề dịch sách Pháp ra quốc ngữ và không hề giới thiệu văn hóa Pháp; có chăng là ông giới thiệu văn hóa địa lý, lịch sử và đất nước Việt Nam bằng tiếng Pháp. Ông không hề khuyến khích, cổ động đồng bào ông học tiếng Pháp, theo văn hóa và phong tục ngoại lai. Ông không truyền bá văn hóa Pháp, mà ngược lại, Trương Vĩnh Ký góp phần giữ gìn và phát triển tiếng Việt, văn hóa Việt trong giai đoạn giao thời. Suốt đời Trương Vĩnh Ký chỉ mặc bộ áo dài thuần Việt!
Trong khoảng thời gian 40 năm (1858 - 1898), Trương Vĩnh Ký đã để lại cho đời 118 tác phẩm, bao gồm sách nghiên cứu, sưu tầm, dịch, phiên âm. Qua toàn bộ sự nghiệp, Trương Vĩnh Ký luôn tự hào là người Việt, yêu văn chương và văn hóa dân tộc, yêu tiếng Việt.
https://youtu.be/8HhwzXrmvoQ?si=uaA19VRB9988EI7x
