3 cuốn sách khảo cứu về lịch sử hình thành và phát triển lịch sử chữ quốc ngữ gồm có:
1. Lịch sử chữ Quốc ngữ 1620-1659 LM Đỗ Quang Chính
2.Chữ quốc ngữ 130 năm thăng trầm Trần Nhật Vy
3. Hành trình sáng tạo chữ quốc ngữ - tiến sĩ Phạm Thị Kiều Ly
cung cấp nhiều tư liệu quý giá như tài liệu của Đắc Lộ, tài liệu của Gaspar d'Amaral, tài liệu viết tay của Bento Thiện, bức thư của Francisco de Pina, tư liệu về Philipphe Bỉnh, Trương Vĩnh Ký, Trương Minh Ký, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, ...
Linh mục Đỗ Quang Chính có lời kết ngắn gọn "việc sáng tác chữ Quốc ngữ do nhiều linh mục Dòng Tên ở Việt Nam thời đó và có lẽ các Thầy giảng Việt Nam là những người cộng tác hữu hiệu nhất với các linh mục Dòng Tên trong công cuộc này.
Theo nhà nghiên cứu Trần Nhật Vy, (trang 40) trong suốt 200 năm, kể từ 1651 đến 1861, do chính quyền nhà Nguyễn cấm đạo, chữ Việt vẫn chìm trong bí mật, và chỉ phát triển quanh quẩn trong các nhà thờ, các xứ đạo... sau đó Trương Vĩnh Ký, Huỳnh Tịnh Của, Trương Minh Ký góp phần làm chữ Việt hoàn chỉnh... và tới khi xuất hiện Gia Định báo năm 1865 thì tiến gần sát chữ Việt ngày nay.
Trong cuốn sách của tiến sĩ Phạm Thị Kiều Ly, cô trích dẫn báo cáo của Đắc Lộ trong văn khố của Hội thừa sai Paris: " sau mười tháng làm việc với sự trợ giúp của tám người Đàng Trong, con vừa hoàn thành sáu bản cuốn từ điển..."
Cuộc mạn đàm giả tưởng giữa 3 cụ Rhodes, Pina, Amaral:
Hỏi: ba cụ có biết lối viết đấy giờ đây thành văn tự chính thức của Việt Nam
"Chúng tôi không biết. Vậy chữ Nho, chữ Nôm thì sao? Tại sao người Việt lại không dùng chữ viết truyền thống của họ nữa?
-----------------------------------------
Trân trọng giới thiệu bài viết của nhà nghiên cứu THUỴ KHUÊ
Nhà nghiên cứu THUỴ KHUÊ
Tên thật là Vũ Thị Tuệ, sinh năm 1944 tại Nam Ðịnh
Viết tiểu luận văn học từ 1985
Ðã in bài trên các báo Tự Do (Pháp & Bỉ), Văn Học (Hoa Kỳ), Thông Luận (Pháp), Thế Kỷ 21 (Hoa Kỳ), Người Việt (Hoa Kỳ), Diễn Ðàn (Pháp), Hợp Lưu (Hoa Kỳ), Phụ Nữ Diễn Ðàn (Hoa Kỳ)...
Cộng tác với đài RFI (Radio France Internationale) trong chương trình Văn Học Nghệ Thuật (1990-2009)
Sách đã in:
CẤU TRÚC THƠ (VĂN NGHỆ, California 1995);
Nói chuyện với Hoàng Xuân Hãn và Tạ Trọng Hiệp (VĂN NGHỆ, California 2002)
Họa Trường Lê Bá Đảng (Nxb Thuận Hóa, 2017)
Vua Gia Long & người Pháp (Saigonbooks); Lê Thị Lựu
Ấn tượng hoàng hôn (NXB Tổng Hợp TPHCM, 2018)
Phê bình văn học thế kỷ XX (Nxb Hội Nhà Văn, 2018)
------------------------------------------
TRUYỀN GIÁO và QUỐC NGỮ - THUỴ KHUÊ
Một thế kỷ quốc ngữ
Thử đặt giả thuyết: Nếu người Pháp bị một thế lực ngoại bang bắt buộc phải viết lại chữ Pháp bằng một ngữ tự khác, không phải ngữ tự La tinh (ngữ tự Ả Rập chẳng hạn), và thứ chữ Pháp mới này, sẽ là chữ quốc ngữ Pháp, do người ngoại quốc sáng chế ra mà không cần tới sự hướng dẫn của một người Pháp nào. Người ngoại quốc này có thể là ông Nguyễn Văn Mỗ, tương tự như ông Alexandre de Rhodes, chẳng hạn. Thì người Pháp sẽ nghĩ sao? Họ có tin được việc này không?
Tôi không nghĩ có người Pháp nào chấp nhận việc một người Việt đến Pháp ở vài năm, có thể sáng chế ra chữ mới cho người Pháp viết, làm tự điển cho người Pháp học, mà không cần sự giúp đỡ, của một người (Pháp) bản xứ nào.
Vậy mà việc này đã xẩy ra với chữ quốc ngữ Việt, và người Việt tin là thật, rằng chữ quốc ngữ hoàn toàn do người Âu sáng tạo, ông tổ là người Pháp Alexandre de Rhodes. Gần đây, xét lại, người ta đưa Francisco de Pina, người Bồ, lên làm tổ phụ chữ quốc ngữ. Tóm lại, cả hai “ông tổ” đều người Âu, không có người Việt nào cả.
