HỌC MÔN QUỐC NGỮ ĐỂ RÈN THÓI QUEN ĐỌC SÁCH Ở NHẬT BẢN, Nguyễn Đỗ An Nhiên

 HỌC MÔN QUỐC NGỮ ĐỂ RÈN THÓI QUEN ĐỌC SÁCH Ở NHẬT BẢN

Tác giả: Nguyễn Đỗ An Nhiên

Không phải tiếng Anh, chính môn Quốc ngữ (Kokugo 国語) và thói quen đọc sách mới đóng vai trò quan trọng hơn cả trên con đường học tập ở Nhật?

(Nhân một lần tâm sự ruột gan với một mẹ Việt tại Nhật về việc đồng hành cùng con; nhân một lần băn khoăn khi đang hỗ trợ các cháu nhỏ học kokugo mà quan điểm khác với phụ huynh; nhân lúc nhà bao việc không biết làm việc gì trước; nhân dịp bộ phim Ginga tetsudo no chichi (về cuộc đời tác giả Miyazawa Kenji dưới góc nhìn của người cha) được chiếu ở Việt Nam; nhân dịp Chouchou vừa hoàn thành buổi học sau chuyến đi Tohoku, xem như những hẹn hò với thế giới rộng lớn tạm khép lại để bắt đầu chặng đường luyện thi đại học; nhân dịp không được xem Công nữ Anio; nhân dịp gặp những người trẻ (có thể) giỏi tiếng Nhật nhưng "không có chuyện gì để nói", "không biết nói gì" ..........)

Như mọi người đã biết, môn Kokugo (Quốc ngữ) là một trong các môn chính trong trường học Nhật Bản. Trẻ được học từ bảng chữ cái, thứ tự nét viết chữ Kanji cho đến cách tra tự điển ngay từ những năm đầu tiểu học. Đó không phải là môn học tiếng Nhật thuần túy để người nước ngoài chúng ta có thể đơn giản nghĩ rằng mẹ đậu N3 (Kỳ thi Năng lực tiếng Nhật), lấy sách Minna no Nihongo (Tiếng Nhật cho mọi người) dạy cho con là được, xin phép ngoại trừ các trường hợp xuất sắc, đã có sẵn vốn kiến thức văn hóa và đặc biệt là văn học Nhật Bản. Vâng, tại sao mình nói tới văn hóa và nhấn mạnh văn học. Bạn hãy hình dung môn Kokugo này như môn Tiếng Việt và môn Văn trong nhà trường Việt Nam chúng ta và còn phải thêm cả chữ Hán.

Học sinh Nhật Bản phải học Kanji (Hán tự) với số lượng chữ được quy định theo cấp lớp. Đương nhiên, nếu bạn nào siêng thì hoàn toàn có thể học trước, khi đã biết các quy tắc cơ bản trong việc viết chữ Kanji. Bây giờ mình quay lại bàn về vai trò của Kokugo trong quá trình học tập của các con. Sau khi học các chữ cái của 2 bảng chữ Hiragana và Katakana, các con sẽ bắt đầu có những bài đọc với độ dài và độ khó tăng dần. Từ những bài thơ, bài văn xuôi tuyền chữ Hiragana khiến người nước ngoài từng khổ sở với chữ Kanji nay lại ao ước có vài chữ Kanji trong bài đọc của con để còn biết ngắt câu ở đâu, cho đến những bài đọc, đoạn trích tác phẩm văn học cổ điển (Cổ văn -Kobun 古文) với đầy đủ nghĩa “cổ điển” khi không có từ nào không cần dịch sang tiếng Nhật hiện đại. 

Nhiều người phàn nàn tại sao chương trình đưa những phần không cần thiết trong đời sống vào môn học quan trọng này để làm gì? Không phải đâu, vì nó thật sự cần thiết trong đời sống. Niên hiệu Reiwa (Lệnh Hòa) được lấy từ một bài thơ trong tập thơ cổ Vạn diệp tập, bài từ biệt chồng của phu nhân cố thủ tướng Abe Shinzo, bà Abe Akie, cũng trích mấy dòng thơ cổ, nói đâu xa, thư từ trao đổi giữa các đối tác làm ăn thuần túy kinh doanh vẫn bắt đầu bằng những lời chào đề cập chuyện….thời tiết đầy tính văn học. Đó chính là văn hóa, là tâm hồn văn học đã được tích lũy và thấm đẫm vào tâm hồn Nhật mà nhiều khi chính họ không nhận ra. 

Chúng ta, dù tiếng Nhật có xuất sắc thế nào vẫn khó lòng cảm nhận hết những tầng thăm thẳm của nền văn hóa ấy. Nhưng để tiếp cận, để đến gần hơn tâm hồn Nhật khi chọn sống tại Nhật, chúng ta có thể khuyến khích con học Kokugo với tinh thần môn này quan trọng hơn tiếng Anh. Nếu cùng con vượt qua được những bài đọc dài lẫn ngắn đến bất ngờ (thơ haiku) về phần ngữ nghĩa, và dần dần cảm nhận được nét văn hóa trong nội dung bài đọc, bạn sẽ không thất vọng khi đã bỏ công vào đó. Vì bạn sẽ biết được nhiều loại koma (con quay), biết được các loại bánh Nhật truyền thống và ngoại lai, biết được truyện đồng thoại nổi tiếng của Nhật v.v. và những nét văn hóa này xuất hiện ở góc đồ chơi 100 yên, ở tiệm bánh gần nhà, ở bộ phim đang lấy nước mắt nhiều người Nhật. Nếu không học tốt Kokugo, con bạn sẽ không theo được các môn học còn lại, kể cả môn Toán. Vì môn Toán không chỉ có công thức, còn có Toán đố. Vì môn Khoa học vẫn cần con bạn đọc hiểu nội dung bài viết về 4 mùa của nước Nhật mà yếu tố “mùa” lại là yếu tố cực kỳ quan trọng trong nền văn học Nhật Bản. Vì con bạn cần đọc hiểu môn Lịch sử Nhật Bản mà đôi khi hình ảnh một samurai đầy dũng mãnh trong trí tưởng tượng thực tế lại rất thơ trong tư tưởng. 

Và môn Kokugo sẽ giúp con bạn đọc sách để bổ sung kiến thức mà trong trường học không thể nào cung cấp đủ. Đọc sách sẽ giúp con bạn đến với nhiều cơ hội phát triển bản thân hơn. Cụ thể hơn cho một học sinh cấp 2, cấp 3 ở địa phương mình đang ở là, bất kể một chương trình tuyển chọn học sinh tham gia giao lưu nước ngoài hay trong nước (được đài thọ toàn phần hoặc bán phần v.v.) đều bắt đầu từ một đoạn văn (có giới hạn số chữ) giới thiệu bản thân và lý do / động cơ muốn tham gia chương trình. Sau đó là viết bài văn dài hơn khi danh sách tuyển chọn được rút lại và tiếp theo là phỏng vấn, trò chuyện để đánh giá. Nếu viết đúng ngữ pháp tiếng Nhật thì tốt rồi nhưng cái ruột bên trong là gì để con bạn thuyết phục ban giám khảo với chỉ một đoạn văn, từ đó giành một suất giao lưu và học tại trường đại học của Mỹ 3 tuần mà không tốn 1 yên nào ngoài lệ phí visa? Làm sao con bạn thuyết phục ban giám khảo rằng em xứng đáng có 1 suất đi Thái Lan 10 ngày với tổ chức JICA lừng lẫy trong khi quanh em đều chứng chỉ tiếng Anh không thua kém, có những hoạt động thiện nguyện thiết thực ngay tại địa phương? Làm sao con thuyết phục được ban giám khảo cho con tham gia những 2 năm liên tiếp chương trình tham quan các trường đại học quốc lập theo đúng nguyện vọng, trong 1 chuyến đi 3 ngày 2 đêm đầy ý nghĩa để cân nhắc con đường sẽ lựa chọn trong tương lai? Môn Kokugo và thói quen đọc sách (để tích lũy tri thức, để có cái nhìn đa dạng khi sống cùng nhân vật trong tiểu thuyết v.v.) sẽ là người bạn “nối khố” đầy thân thương của con trong những trường hợp này. Bởi vì những cuộc thi, những chương trình tuyển chọn như thế đánh giá em học sinh không chỉ qua bảng thành tích học tập, mà họ còn tìm kiếm ở con một năng lực biết truyền tải suy nghĩ của mình, những kỹ năng mềm trong giao lưu, sinh hoạt với tập thể, một tinh thần trách nhiệm của một người trẻ đối với việc học của bản thân và suy nghĩ trách nhiệm với xã hội. Và rõ ràng, môn học Kokugo từ lớp Một và thói quen đọc sách được xây dựng từ nhỏ (dù có thể chỉ là những cuốn ehon với vài từ láy tượng thanh) lại giúp ích con rất nhiều trên con đường học tập tại Nhật. Con đường ấy, vui hay không, nhẹ nhàng hay vất vả, đều bắt đầu từ việc học Kokugo.

-------------------------

Thạc sĩ-dịch giả NGUYỄN ĐỖ AN NHIÊN, hiện đang sống & làm việc tại Okinawa Nhật Bản, năm 1999, tốt nghiệp khoa Đông Phương ĐH KHXHNV TPHCM, năm 2003 tốt nghiệp Thạc sĩ đại học Meio (Okinawa)

Từ năm 2011-nay, giảng viên thỉnh giảng tại đại học Meio

Từ năm 2022-nay, giảng viên thỉnh giảng tại đại học Okinawa

Tác phẩm đã dịch

Đường lên Ngân Hà, Miyazaki Kenji

Khái lược văn minh luận, Fukuzawa Yukichi

Đừng Ép Con Phải Ngoan,  Shibata Aiko

Nhà Báo Nhật Bản Takano Isao - Nhân Chứng Quả Cảm

Con đường đi đến thành công bằng sự tử tế, Kazuo Inamori

Shinzo Abe & Gia Tộc Tuyệt Đỉnh, Tác giả: Kenya Matsuda

Tiệm Sách Cơn Mưa, Rieko Hinata, Hisanori Yoshida

Không Có Trẻ Hư - Hiểu Và Phát Huy Khí Chất Con Bạn Theo Kiểu Nhật Bản, Takeuchi Erika

Tuyển tập truyện ngắn Miyazawa Kenji

Quản Trị Inamori - Mỗi Nhân Viên Đều Đóng Vai Trò Chính

Lời Của Nietzsche Cho Người Trẻ, Shiratori Haruhiko

Nghĩ Thiện Để Cuộc Đời Và Công Việc Viên Mãn, Inamori Kazuo

Tiệm sách Cơn Mưa – Bông hoa mang vương miện mưa, Rieko Hinata, Hisanori Yoshida

Hiến Đăng Sứ, Yoko Tawada