Nguyễn Đình Đầu – Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn KHÁNH HÒA

 Nguyễn Đình Đầu – Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn KHÁNH HÒA

Nguyễn Đình Đầu – Lời Cảm ơn 1993: Việc nghiên cứu sưu tập Địa bạ sẽ giúp ta hiểu rõ ĐẤT NƯỚC và CON NGƯỜI Việt Nam.  May mắn thay, nay còn giữ được sưu tập gồm khoảng 16.000 quyển Địa bạ xã thôn trong toàn quốc.

Ở thời gian lập Địa bạ (1805-1836), nước ta chia thành 29 tỉnh, kể từ ải Nam Quang đến mũi Cà Mau.

Sổ địa bạ được ghi ghép bằng chữ Hán và theo một thể thức thống nhất cho cả nước: mỗi mảnh ruộng đất phải ghi rõ diện tích, vị trí, cách sử dụng, loại hạng và chủ sở hữu. Sưu tập Địa bạ là một kho tư liệu phong phú vô giá, nhưng cũng quá đồ sộ để có thể phiên dịch hết mọi chi tiết

Nguyễn Đình Đầu- Đôi lời riêng về Khánh Hòa

Sau khi nghiên cứu sưu tập địa bạ Khánh Hòa, chúng tôi thấy có 3 đặc điểm đáng lưu ý như sau:

1. Công cuộc đạc điền và lập địa bạ ở Khánh Hòa được thi hành tương đối sớm, vào năm 1810. Hai mươi năm sau (1830), có lẽ vì các sổ địa bạ bị mối mọt, nên phải sao chép để truy dụng. Đến năm 1873, chép lại lần nữa gọi là tái sao. Mỗi lần sao chép đều có ghi thêm những thay đổi địa danh hay quyết định chia cắt, dồn nhập (trường hợp sau rất hạn hữu). Trên cấp phủ huyện tổng cũng có đổi thay, thay địa danh hay thay địa phận.

2. Một số thôn ấp ở khe núi hay ven sông biển hợp thành những đơn vị hành chính thuộc- tồn tại từ nhiều thế kỷ trước nay vẫn còn. Thuộc ngang hàng với tổng, song chưa được tự trị như tổng. Quan chức nhà nước cai trị thuộc, không như chánh phó tổng là do đại diện dân bầu ra. Nhiều làng ở thuộc vẫn còn giữ tên Nôm như xóm Bãi Mây, thôn Bến Bùn, thôn Cửa Bé… Rất tiếc trong chương trình nhập chữ Hán của máy vi tính chúng tôi chưa thực hiện được phần ghi chữ Nôm. Đành phải viết tay ở nơi cần thiết, sẽ không được đều nét như chữ in.

3. Trong khi công điền thổ chiếm 54.65% tư điền thổ chỉ chiếm 45.35%. Nếu tính riêng điền (ruộng lúa) thì công điền chiếm tới 72.18% và tư điền chỉ còn 27.82%. Do vậy, xã hội nông thôn Khánh Hòa có tính cộng đồng khá cao.

Khánh Hòa xưa đúng là một vùng núi sông biển trời mà thiên nhiên ban thưởng cho, trong đó con người đã biết sinh sống và phát triển hài hòa đoàn kết.

TP. Hồ Chí Minh, cuối xuân 1997

NGUYỄN ĐÌNH ĐẦU