TRƯỜNG MÙ CHỢ LỚN năm 1903 thời kỳ thực dân Pháp - Nguyễn Đình Tư

 TRƯỜNG MÙ CHỢ LỚN năm 1903 thời kỳ thực dân Pháp

Ông Nguyễn Văn Chì và Hiệp hội bảo vệ người mù

Tác giả: NGUYỄN ĐÌNH TƯ

(Trích tập 2, Chế độ thực dân Pháp trên đất Nam Kỳ 1859-1954)

Ban ngày những người mù sống lang thang trong thành phố Sài Gòn và Chợ Lớn xin ăn, tối đến họ gặp đâu ngủ đó. Năm 1899 một người mù ở Chợ Lớn thông cảm với hoàn cảnh những người cùng cảnh mù lòa tật nguyền như mình bèn nảy ra ý định gom những người mù lang thang lại trong ngôi nhà của mình để học nghề kiếm sống. Người ấy là ông NGUYỄN VĂN CHÌ

Việc làm của ông được mọi người ca ngợi và lọt đến tai nhà cầm quyền Pháp, liền có sự tài trợ cho ông để tiếp tục công việc đầy nhân đạo đó. Về sau chính quyền thực dân Pháp nhận thấy có trách nhiệm với những người bất hạnh ấy trong xã hội, không thể giao gánh nặng cho tư nhân, nên một trường mù được thành lập vào cuối năm 1902 trong một ngôi nhà tạm ở vùng Chợ Quán với 15 học viên. Người hiệu trưởng đầu tiên là ông Luzergnes rất được tất cả học sinh quý mến, vì ông đã đem hết tình thương che chở họ. Mỗi học viên được cấp 5$ tiền ăn mỗi tháng. Số tiền ấy quá ít nên hiệu trưởng đề nghị tăng lên 8$. 

Phiên họp hội đồng quản hạt ngày 28-07-1903 công nhận việc tăng khẩu phần ăn cho học sinh là cần thiết. Cũng trong phiên họp trên chính quyền chủ trương xây cơ sở trường đủ tiện nghi hơn. Họa đồ thiết kế đã được duyệt y, nhưng số tiền cần thiết cho việc xây dựng lên đến 22.500$ mà chỉ mới có 17.000$ trong đó có tiền trích từ ngân sách và tiền tài trợ của các nhà hảo tâm, của mạnh thường quân cũng quan tâm đến vấn đề từ thiện xã hội này bằng cách đóng góp tiền mặt để xây dựng trường. Chẳng hạn Nghị định ngày 31-10-1902 của Toàn quyền Đông Dương cho phép tỉnh Chợ Lớn nhận 17.100 do các làng trong tỉnh tặng, 206$ của tư nhân, 2.500fr đổi thành 1.161$79 của Ủy ban Hội cá cược đua ngựa Pháp tặng (Commission du Parti mutual de France). Có ý kiến là phải sửa lại họa đồ thiết kế, vì chính quyền thành phố Chợ Lớn cho biết bằng mọi cách, chính quyền cũng chỉ thu gom được 20.000$. Nhưng trong cuộc họp, Thống đốc Nam kỳ bảo đảm sẽ xây trường với bất cứ giá nào.

Sau phiên họp trên, ngày 26-08-1903, Thống đốc Nam kỳ ban hành Nghị định đặt trường mù dưới quyền Chủ tỉnh Chợ Lớn về tổ chức và hoạt động. Mỗi năm Chủ tỉnh sẽ làm báo cáo cho Hội đồng Quản hạt về sự hoạt động của trường. Sẽ mở mục thu chi ở ngân sách hàng năm của tỉnh.

Khoản thu gồm có:

1. Của cho tặng

2. Lợi tức do bảo trợ

3. Tài trợ do ngân sách quản hạt hay khu vực

4. Đóng góp của học viên nếu gia đình khá giả

Khoản chi gồm có:

1. Kiến trúc, trang bị và bảo trì, ánh sáng các phòng

2. Mua, bảo trì và tân trang dụng cụ của trường

3. Lương giáo viên

4. Nuôi dưỡng học viên

Ngày 21-11-1903 Thống đốc Nam kỳ quyết định thành lập Hội đồng Quản trị trường mù, nhiệm vụ là dự trù ngân sách cho năm sau, xem xét và cho ý kiến các yêu cầu của Hiệu trưởng.

Ngày 05-06-1905, điều lệ Hiệp hội NGUYỄN VĂN CHÌ bảo vệ người mù châu Á (Association Nguyễn Văn Chì pour la Protection des Aveugles Asiatiques) được phê duyệt và hiệp hội chính thức thành lập. Số ngân quỹ, các khoản tài trợ của các loại ngân sách đều chuyển cho hiệp hội sử dụng đúng điều lệ. 

Nghị định ngày 09-07-1905 cho phép Hiệp hội Nguyễn Văn Chì bảo vệ người mù châu Á tổ chức xổ số tombola để lập quỹ hoạt động

Nghị định ngày 25-09-1943, Thống đốc Nam kỳ Hoeffel ban hành, theo đó trường Khiếm thị Chợ Lớn là cơ sở đặc biệt của nền giáo dục nghề nghiệp Đông Dương, với mục đích dạy trẻ em khiếm thị Nam Kỳ một trình độ học vấn phổ thông bậc tiểu học kèm theo việc dạy nghề. Trường được xếp vào loại các lớp công nghệ thực hành ấn định khung giáo dục kỹ thuật công nghệ.

Trường khiếm thị Chợ Lớn do ngân sách quản hạt đài thọ kinh phí. Trường thu nhận trẻ em khiếm thị nam giới thuộc Đông Dương, ít nhất 6 tuổi, nhiều nhất 16 tuổi, có sức khỏe tốt về thể xác và tinh thần đủ sức theo học. Ưu tiên dành cho trẻ em thuộc gia đình nghèo và đông con. Học sinh sống nội trú, được nuôi ăn, cho quần áo, dụng cụ bản thân và học tập, săn sóc sức khỏe. Học sinh thuộc các nơi khác phải đóng tiền nội trú.

Việc điều khiển trường được giao cho một chuyên viên về giáo dục khiếm thị, có bằng Thành chung hay một văn bằng tương đương đủ khả năng. 

Học sinh được dạy về kiến thức phổ thông, nghề nghiệp và âm nhạc. Giáo dục phổ thông sẽ dùng chữ Braille tiếng Việt và tiếng Pháp. Bao gồm làm toán, văn phạm, khoa học tự nhiên, lịch sử, và địa lý, luân lý, giáo dục công dân. Chương trình sẽ dùng trình độ bậc sơ đẳng và bậc tiểu học Đông Dương áp dụng riêng những điều cần thiết cho học sinh khiếm thị. Về dạy nghề thì tập đan mây tre, làm chổi, đan mặt ghế mây, làm bàn chải. Cũng có thể dạy thực tập các nghề khác. Về âm nhạc, dạy các nốt nhạc, dạy hát, dạy đàn piano, các nhạc cụ thổi, hòa âm tùy thói quen của học sinh. 

Học sinh kết thúc khóa học bình thường sẽ được giữ lại trường làm thợ, được hưởng theo quy chế nhà trường, được ở nội trú miễn phí, có thể được Hiệu trưởng cho ở ngoại trú, được trợ cấp tiền ăn mỗi tháng. Những thợ nguyên là học sinh được hưởng hoa hồng trên vật hàng làm được. Còn nhân viên của trường thì không được hướng. Trước Tết hàng năm tùy thành tích và lợi nhuận của xưởng, các nhân viên của trường và thợ được Thống đốc cho thăng bậc lương theo đề nghị của Hiệu trưởng.

Sau cuộc đảo chính của quân Nhật ngày 9-3-1945, trường bị đóng cửa, ngưng hoạt động.

Đến ngày 27-09-1952 Tòa Đại biểu chính quyền quốc gia của Bảo Đại tại Nam Việt ban hành Nghị định số 2091-Cab/DAA cho mở lại trường Khiếm thị Chợ Lớn, tạm đặt tại trường Kỹ thuật học đường số 65 đường Đỗ Hữu Vị. Kinh phí do viện trợ Mỹ đài thọ, ngoại trừ các khoản không ghi trong chương trình hoạt động. Các kinh phí này sẽ do ngân sách Nam Việt đài thọ. Khi hết viện trợ Mỹ, ngân sách Nam Việt sẽ đài thọ cả.

ảnh nằm trong album năm 1909 thực hiện theo yêu cầu của thị trưởng Chợ Lớn khi đó, ông F. Drouhet.